CÁI TÂM

CÁI TÂM

Tôi có một cái tâm. Đối với tôi nó quen mà lại xa lạ ! Tại sao à? Có gì khó hiểu đâu. Bản tính nó là vậy mà. Có lúc nó thật dễ yêu, nhưng cũng có lúc nó làm khổ đấy. Dịu dàng nhưng cũng cứng cỏi không kém. Biết thì không lạ, nhưng nếu lơ mơ thì khổ đấy nhé. Nếu nói nó có cơn thì tội nghiệp, nhưng thực sự thì nó tính khí rất bất thường. Từ xưa đến rầy chứ có phải bây giờ mới vậy đâu mà ngạc nhiên. Nói chung nó cũng như muôn loài muôn vật đều có một đường biểu diễn thông thường là vậy, ngoại trừ có một bàn tay can thiệp uốn nắn !

Nói đến cái tâm thì giới hạn không biết ở đâu. Giới hạn coi như vô giới hạn vì chẳng ai định được giới hạn ! Nếu xét về “hình thức” thì nó cũng có hai mặt : mặt trong và mặt ngoài. Xét về ý nghĩa cũng có hai mặt : vật chất và tinh thần.

Trước hết nói về khía cạnh vật chất : nó là một khối thịt, ăn ngon hơn các thịt khác. Khi người ta nói : “Thèm lòng chứ không thèm thịt !” là nói về bộ đồ lòng của con vật (có lẽ ưu tiên là lòng lợn, (heo) ngon hơn thịt nó. Nhưng người xưa thâm thuý nên khi nói thì chủ ý nói về khía cạnh khác tức là lãnh vực tinh thần rồi : tấm lòng ! Đến đây chúng ta nên mở rộng lãnh vực của cái tâm rồi.

Trong ngôn ngữ Việt nam và có lẽ ngôn ngữ các nước khác cũng vậy, chữ tâm chỉ hai lãnh vực khác nhau : tâm là trái tim thịt, và tâm là tấm lòng con người. (Tiếng Anh là heart và soul, tiếng Pháp là coeur và âme …).

Cái tâm thật quan trọng đấy. Nếu biết chăm sóc nó chu đáo, nó sẽ phục vụ tốt. Cưng chiều nó một tí thì khỏi ân hận về sau. Ai hành hạ, bỏ bê nó hậu quả khó lường! Nói thật chứ chẳng phải hù dọa đâu. Nếu các bộ phận khác khoẻ sẽ làm việc tốt, nhưng yếu hay bịnh tật sẽ làm reo bất tử. Tâm cũng vậy thôi.

Trái tim con người không phải là cái máy vô hồn làm việc như trâu bò. Một khi nó bịnh sẽ phiền toái lắm vì từ nó sinh đủ thứ bịnh tật : cao áp huyết, đ au thần kinh tim, nghẹt tĩnh hay động mạch tim … và còn vô số bịnh khác mà đầu não là tim. Tim một khi ngừng đập thì đời tiêu ! Người đau tim khổ sở lắm. Bạn có nghe người bị bịnh tâm thần không. Cũng là do tim đó. Thế nhưng nếu trái tim thịt bịnh mà còn gây rắc rối thế thì tâm bịnh còn rắc rối phức tạp hơn nhiều.

Nếu chúng ta làm một bước nhảy vọt từ vật chất sang lĩnh vực tinh thần thì, ái chà, sẽ nhiêu khê lắm lắm. Khi một người có tâm tốt, người ta gọi là người có lòng, thiện tâm. Ai cũng yêu cũng mến, muốn gần. Trái lại kẻ vô tâm thì ôi thôi đáng ghét quá ! Kẻ mà được gán cho từ “tâm độc địa” tức là tính tình gian ác, xấu xa, người ta sẽ xa lánh như xa tà, cùi hủi ! Ghê tởm chứ nhỉ.

Tất cả các tôn giáo hay đạo học đều có chương trình tu tâm dưỡng tính. Một khi làm chủ được cái tâm không để nó tự do tung hoành con người sẽ sống trong an bình, hạnh phúc.

Giữ được cái tâm là đừng để cho trái tim mình đập loạn xạ không trúng đâu vào đâu : bạ cái gì cũng để nó dây vào, dính vô. Cái tâm một khi đã “thích” nó trở thành mù quáng như người đời thường nói : “con tim mù loà” ! Biết bao nhiêu người đau khổ đến thân tàn ma dại vì con tim mù loà đấy. Lòng tham vô đáy cũng có một phần lớn tội là do con tâm. Luyện tâm là chương trình dài hạn mà ai cũng phải có và tích cực làm việc. Nếu người ta đã nói : “Tiền bạc là tôi tớ tốt nhưng là ông chủ xấu”, chúng ta cũng có thể nói về con tim như vậy : “Con tim là tôi tớ tốt nhưng sẽ là ông chủ xấu”! Nếu con người yếu hèn, đầu hàng trước những đòi hỏi lố lăng của con tim chúng ta sẽ nhượng bộ nó và để trống sân cho nó tung hoành, chúng ta chỉ phải sẵn sàng hứng lấy những thất bại ê chề và cay đắng không thể lường !

Bình tâm- An lạc- Hạnh phúc ! Đó là một chuỗi liên kết và phát sinh. Bình tâm sẽ mang đến an lạc và tất nhiên là hạnh phúc. Có ai không muốn những kết quả này không ? Dĩ nhiên chẳng ai điên khùng lại muốn như thế. Nhưng muốn là một chuyện, còn có lại là chuyện khác. Ở đây nên sòng phẳng bởi vì ở đời chẳng ai cho không cái gì bao giờ, phải trả giá, phải mua. Và đôi khi phải trả giá đắt mới mua được của quí. Hạnh phúc không quí sao ? Thế thì hãy mua đi.

Để có bình tâm, an lạc, hạnh phúc hãy bắt tay hành động ngay kẻo trễ. Không phải hết hàng mà không còn cơ hội. Mà nếu có cơ hội thì lại không đủ nghị lực với tới! Đó là nói về một cuộc đấu tranh gian khổ với hoàn cảnh và với chính mình.

Mặt nước ao thu rất phẳng lặng êm đềm, nhưng chỉ một cơn gió thoảng cũng đủ làm nó gợn sống lăn tăn. Nhà thơ Nguyễn Khuyến đã tả cảnh ao thu rất hay. Ông dùng vài nét sơ phác tạo một cảnh thu êm đềm đẹp đẽ :

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo

Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt

Ngõ trúc quanh co khách vắng teo

Tựa gối ôm cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo.

Cảnh ao thu được tả phối hợp giữa cái tịnh và cái động, tạo nên một vẻ đẹp lung linh len lén đi vào lòng người với những cảm xúc êm dịu man mác …

Dĩ nhiên không thể kiếm đâu một cảnh hay tâm trạng, cuộc sống hoàn toàn “tịnh” như một cục đá vô cảm. Như thế cũng không thể gọi là cuộc sống ! Phải có động có tĩnh thì cuộc sống mới có dịp phô mọi sắc mầu và làm cho phong phú và đẹp đẽ. Thế nhưng người ta có khuynh hướng đi từ thái cực này sang thái cực kia. Điều đó chứng tỏ một sự thiếu tự chủ. Con người biến thành nô lệ cho hoàn cảnh và cho chính mình. Đó chính là nguyên nhân của mọi nỗi bất hạnh !!!

Muốn tạo được thế quân bình cần phải theo một con đường đã được suy tư, chọn lựa và với quyết tâm đi tới. Con đường nào thì cũng cần phải có sự tự chủ và kiên trì.

Muốn tạo được bình tâm cũng có thể nói được là bình an hãy đi từ con tim. Một con tim bịnh hoạn không mang lại cho ai hạnh phúc. Con tim mà đập bậy không trúng thời trúng buổi cũng gây lại rắc rối và bất hạnh chứ không thể coi thường như nhiều người đã hành hạ con tim của họ rất tàn nhẫn.

Và chúng ta lại nói về con tim thường hiểu là tâm hồn. Nếu trái tim (tâm hồn) không biết đóng mở đúng lúc thì chẳng khác gì bãi rác công cộng cái gì cũng có thể liệng vào đó. Chẳng ai thích cư ngụ bên bãi rác phải không ? Một sự cương quyết để chối từ những cái “bất chính” cũng khó khăn như hoan hỉ mở rộng để đón nhận những gì là cần ích mặc dù tự nhiên không thích. Khi làm được một việc thiện, con tim phải rộn rã tiếng reo vui !

Cũng cần lưu ý nếu người thích cảnh ồn ào của phố chợ, việc gì cũng ham thích, dây vào đủ thứ chuyện thì chắc chắn họ đã tạo điều kiện làm cho tâm hồn bất an tận căn. Chẳng ai có thể làm gì để giúp đỡ những con người như vậy. Họ không thích hợp cho cảnh sống an bình mà có lẽ họ cho là nhàm chán, họ không có chí tu thân. Họ không thể thưởng thức được niềm vui của những con người sống trong sự an bình của đất trời và của lòng người. Sa mạc không hợp cho họ, chả có gì hấp dẫn. Đúng vậy, hãy để họ đi chỗ khác và tìm lấy cái gì họ thích !!!

Lm. Giuse Nguyễn Đình Hoè

GIÁO XỨ BẮC HÀ – CỦ CHI